Wat is een eetstoornis?

Als je dochter, broer, klasgenoot, patiënt of iemand anders in je omgeving een eetstoornis heeft, dan kan dat lastig te begrijpen zijn. Weten wat een eetstoornis is, kan iemand al helpen.

Je gesteund en begrepen voelen is namelijk erg belangrijk voor iemand met een eetstoornis. Leer over de soorten eetstoornissen, de oorzaken ervan en hoe een eetstoornis werkt in je hersenen.

Ben je een medische professional? Informatie voor medische professionals

Trigger alert

Ben jij gevoelig voor of heb je een eetstoornis? Dan kan onderstaande content triggerend werken.

Soorten eetstoornissen

Er zijn verschillende soorten eetstoornissen. First EET kit is bedoeld voor mensen die iemand behandelen of kennen met anorexia nervosa, boulimia nervosa, een eetbuistoornis of een vermijdende/restrictieve voedselinname stoornis. Hieronder leggen we deze vier eetstoornissen uit.
Iemand met een eetbuistoornis heeft regelmatig last van eetbuien, gemiddeld minstens één keer per week en ten minste drie maanden lang. Andere kenmerken kunnen zijn: sneller eten dan normaal, eten tot je een onprettig gevoel krijgt, heel veel kunnen eten zonder dat je honger hebt. Of in je eentje eten uit schaamte voor de hoeveelheid, jezelf afwijzen, je depressief of schuldig voelen. Een verschil met boulimia nervosa is dat patiënten met een eetbuistoornis, eetbuien hebben zonder het te willen compenseren. Iemand met een eetbuistoornis heeft daarom vaak overgewicht.
Iemand met boulimia nervosa, heeft regelmatig eetbuien en probeert dit te compenseren door bijvoorbeeld over te geven, laxeermiddelen te gebruiken of overdreven veel te bewegen. Wanneer iemand over een periode van drie maanden minstens één keer per week een eetbui heeft en deze compenseert is er sprake van boulimia nervosa. Net als bij anorexia nervosa, hebben patiënten met boulimia een verstoord lichaamsbeeld. Mensen met boulimia nervosa hebben vaak een normaal gewicht. Daarom is boulimia nervosa vaak niet aan de buitenkant te zien. Meer weten over het verschil tussen anorexia en boulimia? Bekijk dan de deze video.

Anorexia nervosa is een eetstoornis waarbij iemand te weinig weegt en een verstoord lichaamsbeeld heeft. Patiënten met anorexia zijn heel bang om aan te komen en vaak bezig met ongezond lijngedrag, dwangmatig bewegen of andere ongezonde manieren om energie kwijt te raken. Ondanks het lage gewicht blijft iemand toch veel bewegen en weinig eten.

Bekijk ook deze video van de Universiteit van Nederland waar kinderarts Annemarie van Bellegem uitlegt hoe anorexia nervosa ontstaat.

Iemand met een vermijdende/restrictieve voedselinname stoornis - ook wel ARFID (avoidant/restrictive food intake disorder) genoemd - eet te weinig en/of te selectief. Mensen die last hebben van restrictief eetgedrag, eten vaak wel een normale range van producten maar eten er te weinig van omdat ze geen honger voelen en snel vol zitten. Andere mensen hebben juist een hardnekkig patroon van specifieke voedselvoorkeuren, ze weigeren dan een specifieke smaak of structuur. Ze zijn vaak overgevoelig voor de structuur van een product of walgen ervan. Ook kan iemand bang zijn voor de gevolgen van eten: om het door te slikken, om erin te stikken, om over te geven of om buikpijn of een allergische reactie te krijgen.

Iemand met ARFID kan ondergewicht hebben, een normaal gewicht en zelfs overgewicht. Ook bij normaal gewicht of overgewicht kan iemand ondervoed zijn. Een groot verschil met anorexia nervosa is dat mensen met ARFID geen verstoord lichaamsbeeld hebben of bang zijn om aan te komen. Bekijk een video over ARFID (Engels). Of naar de video 'De tanden in ARFID', van Sandra Mulkens.

Meer informatie over de soorten eetstoornissen

Wil je meer uitleg over de bovenstaande eetstoornissen? Bekijk dan deze Engelstalige video. Naast de bovengenoemde eetstoornissen zijn er nog meer voedings- en eetstoornissen, zoals pica en ruminatiestoornis.

Ben of ken je iemand met een eetstoornis en wil je meer weten? Bekijk dan op brainwiki.nl informatie over eetstoornissen of check de thuisarts.nl voor meer informatie.

In samenwerking met de Hanzehogeschool en Ixta Noa heeft Lentis/PsyQ een film gemaakt over de wereld van vier verschillende eetstoornissen: mevrouw Boulimia, mevrouw Anorexia, mevrouw NAO en mevrouw Eetbuistoornis. Zij vertellen over hoe ze de regie over de levens van mensen overnemen. Ook wordt duidelijk hoe mensen met een eetstoornis hun leven weer terug veroveren én hoe mensen om hen heen hen daarbij hebben geholpen.

Oorzaken van een eetstoornis

Een eetstoornis ontstaat door een combinatie van factoren. Ze ontstaan vaak in of na de puberteit. Risicofactoren die een rol kunnen spelen:

Genetisch-biologische factoren

  • Een familielid met een eetstoornis, verslaving en/of stemmingsstoornis
  • Meisjes die vroeg ongesteld worden
  • Diabetes (suikerziekte)
1 / 3
1 / 3

Genetisch-biologische factoren

  • Een familielid met een eetstoornis, verslaving en/of stemmingsstoornis
  • Meisjes die vroeg ongesteld worden
  • Diabetes (suikerziekte)
Goed om te weten: een risicofactor maakt je extra kwetsbaar, maar het voorspelt niet of je daadwerkelijk een eetstoornis krijgt. Dit is ook afhankelijk van je andere beschermende eigenschappen (dit zijn eigenschappen die bescherming bieden tegen het ontstaan van een eetstoornis, zoals zelfvertrouwen) of je omgeving.
Illustratie van hoofd met vraageken

Hoe het werkt

Om beter te begrijpen hoe iemand met een eetstoornis zich voelt, is het ook belangrijk om te weten dat het niet gewoon een kwestie is van niet meer willen eten of stoppen met te veel eten. Als je een eetstoornis hebt, gaat er namelijk van alles mis in je brein. Zeggen: ‘eet een boterham’, helpt dus niet.

Om beter te begrijpen wat er misgaat in het brein van iemand met een eetstoornis is het handig om te begrijpen hoe je lichaam en hersenen werken. Lees meer over hoe je spijsvertering werkt op de website van de Maag Lever en Darm Stichting. Of bekijk een Engelstalige video om te zien wat er gebeurt met je lichaam als je stopt met eten.

Hoe werkt het in je hersenen?

Een eetstoornis begint vaak onschuldig: iemand gaat meer letten op wat hij of zij eet, bijvoorbeeld om aan de lijn te doen. Het lichaam zal net als daarvoor signalen afgeven dat het energie (voeding) nodig heeft, maar je hersenen maken uiteindelijk de keuze om te eten of juist niet te eten. Bij het maken van die keuze vindt een samenspel tussen drie hersengebieden plaats: de hypothalamus, het limbisch systeem en de prefrontale cortex.
1 / 4
1 / 4

Hoe werkt het in je hersenen?

Een eetstoornis begint vaak onschuldig: iemand gaat meer letten op wat hij of zij eet, bijvoorbeeld om aan de lijn te doen. Het lichaam zal net als daarvoor signalen afgeven dat het energie (voeding) nodig heeft, maar je hersenen maken uiteindelijk de keuze om te eten of juist niet te eten. Bij het maken van die keuze vindt een samenspel tussen drie hersengebieden plaats: de hypothalamus, het limbisch systeem en de prefrontale cortex.
Het bijzondere is dat het brein van iemand met aanleg voor een eetstoornis als anorexia juist een prettig gevoel (beloning) kan ervaren wanneer er niet gegeten wordt. Je ziet dat ze stress ervaren wanneer ze wel (moeten) eten. Die stressreactie zie je al ontstaan wanneer ze bijvoorbeeld plaatjes zien van eten of eten ruiken. Dit zorgt er voor dat iemand met anorexia nervosa - eigenlijk gestuurd door zijn of haar brein - alles (bijvoorbeeld eten wegmoffelen of liegen over eten) zal gaan doen om het nare gevoel dat gekoppeld is aan eten te vermijden. De wilskracht en motivatie worden gestuurd door de angst voor eten en de beloning van het niet eten.

Ben je een professional?

Lees dan meer over de invloed van de omgeving en/of maatschappij op het voorkomen van eetstoornissen.

Een “kapotte radar”

Bij mensen met anorexia nervosa speelt er nog een deel van de hersenen een belangrijke rol: de pariëtale kwab. Hier wordt de gevoelsinformatie van verschillende delen van het lichaam samengebracht. Denk aan het gevoel van pijn, warm of kou. Ook is dit hersendeel verantwoordelijk voor onze ruimtelijke oriëntatie. En dat is een hele belangrijke taak: we moeten weten hoeveel ruimte we innemen in de wereld om onszelf veilig te kunnen verplaatsen.

Bij mensen met een anorexia nervosa is aangetoond dat zij een afwijkend lichaamsbeeld hebben. Hun radar voor het inschatten van de omvang van hun eigen lichaam is stuk. Ze ervaren zichzelf als dikker dan ze zijn. Doordat ze dit zo ervaren heeft het niet veel zin hier tegenin te gaan: hun hersenen geven verkeerde informatie door. Het voelt hetzelfde voor hen alsof tegen jou gezegd wordt dat je pink je langste vinger is: dat geloof je niet want je ziet het toch echt anders. Zeg liever dat je weet dat ze het anders zien, en ga er niet over in discussie.

Bekijk deze video om hier meer over te weten te komen.

illustratie van een hoofd met daarin doorbroken lijnen

Twee gedachtenstromen

Het vervelende is dat de persoon die de eetstoornis ontwikkelt eigenlijk twee gedachtenstromen ontwikkelt: één met gezonde gedachten (die wel weet dat je energie nodig hebt) en één die als een soort criticus commentaar gaat leveren op de persoon en hoe hij of zij eet, drinkt en beweegt. Soms wordt deze gedachtenstroom ook echt ervaren als een stem of persoon. Het zorgt voor een continue strijd in het hoofd van iemand met een eetstoornis. Je merkt dan ook dat iemand met een eetstoornis vaak erg in zichzelf gekeerd is en niet goed in staat is om antwoorden te geven op open vragen: het is vaak veel te vol en druk in hun hoofd.

Daarom helpt het om duidelijk en directief in de communicatie te zijn en de persoon niet meer dan twee keuzemogelijkheden te bieden. Ook kunnen complimenten ingewikkeld zijn: wat voor de gezonde kant als een compliment wordt gezien, voelt vanuit de eetstoornis als een negatief iets. Vraag dan ook aan iemand met de eetstoornis of diegene complimenten mag hebben.

Bekijk meer tips om iemand te steunen op de pagina ‘iemand steunen’.

Wil je tips over hoe je iemand met een eetstoornis het beste kunt helpen?
illustratie van 2 hoofden