Signalen herkennen Signalen herkennen

• Heeft het gevoel dat bepaald voedsel onveilig is.
• Kan de eetregel hebben dat je wel of geen voedsel eet met een bepaalde textuur of structuur, geur, kleur of smaak. Soms mag voedsel met verschillende structuur absoluut niet tegen elkaar aanliggen op het bord. Een kipburger mag bijvoorbeeld niet vochtig worden door een saus. Of iemand wil alleen maar eten dat door de blender is gegaan, omdat diegene bang is om te stikken in grote brokken.
• Kan ook andere eetregels hebben.
• Heeft geen afwijkend lichaamsbeeld.

In de animatiefilm 'Herkennen van signalen van ARFID' zie je wat ARFID is hoe je het (bij je kind) kunt herkennen. Deze film is bedoeld te ondersteunen bij het herkennen van signalen van ARFID bij kinderen, zodat ze tijdig hulp gezocht kan worden voor eventueel verder onderzoek en diagnose. In de film wordt onderscheid gemaakt tussen een periode van 'slecht eten' van hun kind (weliswaar lastig) en het mogelijk hebben van een eetstoornis.

• Is aan de lijn, telt calorieën, liegt over eten, kan stiekem eten weggooien of verstoppen.
• Volgt eetregels, zoals in een ander tempo eten, kauwt tig keer, vegetariër/veganist worden, drinkt te veel of juist te weinig water. Het kan ook dat iemand een hele lijst heeft met producten die niet gegeten mogen worden.
• Heeft rituelen. Denk hierbij aan het schuiven met eten, het eten in stukjes breken of verdelen.
• Wil niet meer in het bijzijn van anderen eten.
• Heeft overdreven veel interesse in voeding, koken en afvallen. Het kan zelfs zijn dat een kind zelf boodschappen doet en kookt om te kunnen bepalen wat gegeten wordt.
• Is eten aan het compenseren, door bijvoorbeeld over te geven of (laxeer)pillen te slikken of door dwangmatig te sporten na het eten.
• Ervaart controleverlies bij het eten van een normale of kleine hoeveelheid eten.
• Staat tig keer per dag op de weegschaal en stelt eisen aan het gewicht.
• Heeft een vertekend lichaamsbeeld.

In de video 'Signalen van een eetstoornis herkennen en bespreekbaar maken' wordt door ouders en jongeren uitgelegd op welke signalen je kunt letten als het eten niet goed gaat en hoe je het gesprek over de eetstoornis kunt aangaan.

Eetstoornissen komen vaak voor bij mensen die veel met sport bezig zijn, het is dan extra lastig om het te herkennen. Sporters hebben vaak een ander voedingspatroon. In de sportwereld ligt de focus op voeding, prestaties en gewicht. Maar ook voor mensen die niet op topniveau sporten kan sport een grote rol spelen bij het krijgen of blijven bestaan van een eetstoornis.

Bij mensen met een eetstoornis komt het vaak voor dat ze te veel bewegen en/of heel actief zijn. Let op: iemand met een gezond gewicht kan een ernstige eetstoornis hebben. Doordat sporters vaak gespierder zijn, is hun gewicht vaak hoger. De BMI (Body Mass Index) geeft niet goed aan hoe ernstig hun lichamelijke problemen zijn. Ook kan bij mensen die heel veel en zwaar sporten het RED-S-syndroom ontstaan. Dit staat voor Relative Energy Deficiency in Sport. Dit gebeurt wanneer een sporter te weinig eet voor de hoeveelheid energie die hij of zij verbruikt door trainen en dagelijkse activiteiten. Door dit energietekort kunnen verschillende lichaamsfuncties minder goed werken. Het gaat niet alleen om de menstruatie of om sterke botten (zoals vroeger bij de ‘Female Athlete Triad’), maar om het hele lichaam, bij zowel vrouwen als mannen.

Een eetstoornis kan een oorzaak zijn van RED-S, maar je kunt RED-S ook krijgen zonder een eetstoornis. Meer informatie over dit probleem staat op sportzorg.nl en op de website van Voedingsinfo NICE. Er zijn verschillende signalen waaraan je RED-S kunt herkennen.

Lichamelijk:

• Gewichtsverlies
• Afbuigende groeicurve
• Zwakkere botten → meer kans op botbreuken
• Problemen met hormonen → zoals minder of geen menstruatie bij vrouwen en weinig testosteron bij mannen
• Minder (spier)kracht en sneller moe bij het sporten
• Langzamer herstel en meer kans op blessures

Psychologisch / cognitief:

• Vermoeidheid, moeite met concentreren
• Snel boos of geïrriteerd, somberheid
• Mensen en sociale activiteiten uit de weg gaan
• Prestatie:
• Minder hoge sportprestaties, ondanks hard trainen
• Minder snel herstel na inspanning

Meer informatie over de algemene lichamelijke gevolgen van een eetstoornis vind je hier.

Bij topsporters en mensen die veel sporten, kan er een ongezonde manier van eten en bewegen ontstaan. Bij hen kan een eetstoornis net iets anders zichtbaar zijn dan bij mensen die niet zo veel sporten.

Voor deze klachten gebruiken sportonderzoekers soms de term anorexia athletica. Maar deze term staat niet officieel in de DSM-5-TR. (Dit is een boek waarin deskundigen beschrijven hoe je psychische stoornissen herkent.) Daarom zijn er ook geen duidelijke en erkende kenmerken voor.

Behalve de gewone signalen van RED-S kunnen bij anorexia athletica ook deze tekenen voorkomen:

• Heel veel met trainen bezig zijn en het gevoel hebben dat je moé sporten, ook als je een blessure hebt of heel moe bent.
• Meer sporten dan in het trainingsschema staat, en soms ook doorgaan terwijl een arts of fysiotherapeut zegt dat je moet stoppen.
• Iemand vindt zichzelf alleen waardevol als de sportprestaties goed zijn.
• Zich gelukkig of tevreden voelen, ontstaat alleen na lange en zware trainingssessies.

Een laag lichaamsgewicht wordt gezien als manier om beter te worden in sport. Iemand kan een verkeerd of negatief beeld van zijn lichaam hebben, maar dat is niet altijd zo.

Tijdens de behandeling is het belangrijk om weer een gezonde manier van eten en bewegen te leren. Ook is het nodig om te begrijpen wat de oorzaken zijn en deze aan te pakken. Daarnaast moet iemand leren omgaan met de vele dingen in de sportomgeving die kunnen aanzetten tot te veel trainen en te weinig energie binnenkrijgen.

Veel mensen denken bij een eetstoornis aan mensen die dunner willen worden en bezig zijn met afvallen. Maar er is ook een groep mannen en vrouwen die juist meer spieren wil krijgen en een heel laag vetpercentage wil hebben.

In sportscholen, fitnesscentra, crossfitboxen en bij sporten zoals bodybuilding en bikinifitness zien we steeds vaker mensen die op een ongezonde manier bezig zijn met gespierder worden. Sociale media kunnen dit sterker maken. Daar zie je veel foto’s en video’s van heel gespierde lichamen en grote veranderingen. Ook leeftijdsgenoten, influencers en sporters laten vaak zulke beelden zien. Dit kan druk geven om er net zo uit te willen zien.

Naast de algemene signalen van RED-S zijn er ook signalen die passen bij Bigorexia. Dit kunnen onder andere de volgende zijn:

• Heel veel bezig zijn met krachttraining en spiergroei. Iemand blijft trainen, ook als er blessures zijn of als een (para)medisch adviseur zegt dat het beter is om te stoppen.
• Ontevreden zijn over het eigen lichaam. Iemand vindt de eigen spieren nooit groot genoeg, ook al is die persoon duidelijk gespierd.
• Strenge en vaak eenzijdige voedingsschema’s volgen, vooral gericht op zo veel mogelijk spieropbouw.
• Veel supplementen gebruiken, of de behoefte hebben om deze te gebruiken om sneller meer spieren te krijgen.
• Bang zijn om spiermassa te verliezen wanneer iemand minder traint.

Bigorexia wordt ook wel reversed anorexia of het Adoniscomplex genoemd. In de DSM-5-RV heet deze aandoening spierdysmorfie. Dit valt onder de stoornis body of muscle dysmorphic disorder.

Orthorexia is geen officiële diagnose binnen de DSM-5-TR. De term wordt wel vaak gebruikt bij eetstoornissen. Dit komt doordat een sterke focus op gezond eten kan leiden tot grote lichamelijke en mentale problemen. Het kan ook zorgen voor relatieproblemen, sociaal isolement en problemen in het dagelijks leven.

Bij orthorexia richt iemand zich volledig op gezond eten en vaak ook op een gezonde leefstijl. Doordat er veel aandacht is voor gezonde voeding in onze samenleving, lijkt orthorexia vaker voor te komen. Meestal begint dit met goede bedoelingen, maar de aandacht voor gezond eten kan doorslaan en ongezond worden.

Naast de algemene signalen van RED-S kunnen deze signalen voorkomen bij orthorexia:

• Heel sterk gericht zijn op gezond eten, en alleen de ‘gezondste’ producten willen eten.
• Steeds meer voedingsmiddelen vermijden die als ongezond worden gezien.
• Strenge regels of vaste gewoontes hebben rondom maaltijden en keuzes in voeding.
• Schuldgevoel, angst of zorgen ervaren wanneer iemand afwijkt van het eigen strikte dieet.
• Het gevoel dat controle en zelfvertrouwen afhangen van het eetpatroon.
• Veel en soms dwangmatig bewegen of intensief sporten.